Die Award is een jaarlijkse prijs voor het beste initiatief op veiligheidsgebied binnen het Limburgse chemiecluster in het kader van de Samen Bewust Veilig-campagne. Trots zijn Dave Beijer en Gerard van Kessel, twee van de drijvende krachten in het projectteam, dan ook op de veiligheidswinst die in korte tijd is geboekt.
Streven naar nul verzuimongevallen was het doel van het Safety & Skills Center (SSC). Dat doel werd al in het oprichtingsjaar 2024 bereikt tijdens de grote onderhoudstop van Sabic, een van de grootste chemiebedrijven op het Chemelot-complex. Dave Beijer is directeur van Chill, een publiek-privaat samenwerkingsverband van onderwijs en industrie in Limburg, dat het SSC samen met een projectteam van Chemelot realiseerde. Gerard van Kessel is Senior Manager Maintenance bij Sabic. Hij is verantwoordelijk voor het onderhoud aan de installaties en infrastructuur van Sabic op Chemelot en is in die hoedanigheid een van de opdrachtgevers van het SSC.
Collectief belang veilige werkomgeving
"Het SSC is in een bijzonder samenwerkingsproject", vertelt Beijer. "In de eerste plaats omdat het in een voor de chemiesector economisch moeilijke tijd is gerealiseerd, met grote betrokkenheid van vele bedrijven en tegen minimale kosten. De benodigde huisvesting, een voormalige opslagloods, stelde Sabic voor een symbolisch bedrag van één euro beschikbaar. En voor de inrichting van de trainingshal hebben de 20 deelnemende bedrijven tal van afgeschreven componenten van chemische installaties geleverd, zoals leidingen, tanks, steigers en andere materialen. Daarmee zijn in zeven training rooms realistische werk- en onderhoudssituaties nagebootst. De bedrijven onderstrepen met deze investering het collectieve belang van een veilige werkomgeving voor hun personeel.
De essentie van het SSC is volgens Beijer dat werknemers in een gesimuleerde praktijksituatie moeten aantonen dat zij over de kennis en vaardigheden beschikken om hun geplande werkzaamheden veilig te kunnen uitvoeren. En dat vóór de start van risicovolle werkzaamheden op het Chemelot-complex.
"Wie niet aantoonbaar fit for the job is, mag niet aan het werk. Werknemers worden vertrouwd gemaakt met de werksituatie waarin ze terechtkomen. Zij moeten stap voor stap met een Last Minute Risico Analyse (LMRA) beoordelen of hun werkomgeving veilig is en of ze de juiste kennis en middelen hebben om de klus te klaren. Het afvinken van een papieren checklist volstaat niet in de hoogrisico-omgeving van de chemie. Je moet het zien, voelen, arbeidsveiligheid tastbaar maken in een realistische trainingsomgeving. Dat is wat we hier doen."
'Nul verzuimongevallen na ingebruikname SSC'
En die opzet werkt, beaamt Van Kessel. Al moesten veel werknemers, inclusief zijn 150 eigen maintenancemedewerkers, wel wennen aan het idee van een verplichte safety drill voorafgaand aan de klus. In de opstartfase bleken sommige werknemers nog sceptisch over nut en noodzaak. 'Waarom moeten we die safety trainingen doen? We hebben de kennis en certificaten om veilig te werken toch al?'
"Maar al snel na de start van het SSC kenterde dat beeld en werd iedereen enthousiast. Het trainingsparcours doorlopen leidt aantoonbaar tot een groter veiligheidsbewustzijn en grotere alertheid op de werkplek. In het opstartjaar hadden we een grote turnaround van een naftakraker. Dat is een periode waarin de installatie wordt stilgelegd, in de steigers wordt gezet en volledig uit elkaar wordt gehaald voor groot onderhoud. Een complex en langdurig project waar zo'n 1500 mensen maandenlang keihard aan hebben gewerkt. Al die werknemers en contractors kregen vooraf hun safetytraining in het SSC. Tijdens het mega-onderhoudsproject is niet één verzuimongeval geregistreerd, een enorme prestatie. Ook binnen de afdeling Maintenance heeft zich sinds de ingebruikname van het SSC geen enkel verzuimongeval meer voorgedaan."
Life-Saving Rules staan centraal
De realisatie van het SSC sluit aan bij de hoge veiligheidsstandaarden die Sabic en de collegabedrijven op Chemelot hanteren en die de afgelopen jaren steeds verder zijn aangescherpt. Centraal in het SSC staan de tien Life-Saving Rules die de bedrijven in het Chemelot cluster gezamenlijk hebben vastgelegd. Dat zijn eisen en regels voor veilig werken in uiteenlopende werk- en onderhoudssituaties. Zoals werken in besloten ruimten, werken op hoogte, met gevaarlijke stoffen en op steigers, het takelen van grote gewichten en bescherming tegen vallende objecten.
Van Kessel: "Wat we in de praktijk doen in het SSC is werknemers trainen op alertheid en goed leren kijken en nadenken over hun eigen veiligheid op de werkplek. Ze moeten aantonen dat ze de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen, gereedschappen en apparatuur weten te gebruiken en werken volgens de vastgestelde veiligheidsprocedures. In de opstellingen zijn bewust veiligheidsfouten aangebracht, zoals niet goed geborgde steigers of niet goed vergrendelde afsluiters, die de cursisten moeten signaleren en melden bij de verantwoordelijke opdrachtgever."
"Naast het aantonen van kennis en vaardigheden op de tien Life-Saving Rules kunnen cursisten op specifieke risicowerkzaamheden ook hun praktische skills bekwamen. Zo zijn er enkele trainingsobjecten waar monteurs kunnen trainen in het op de juiste manier los- en aandraaien van flenzen op leidingen en tanks. Een klus die nauw luistert in een complexe chemische installatie."
60% houding en gedrag, 40% kennis en kunde
Het aantonen van kennis en kunde rond de tien Life-Saving Rules is volgens Van Kessel maar 40% van het traject om de vergunning voor de uit te voeren werkzaamheden in handen te krijgen. Houding en gedrag vormen de andere 60%. "Wat we hier willen zien is dat mensen bewust bezig zijn met het waarborgen van hun arbeidsveiligheid. De cursisten moeten aantonen dat ze het thema arbeidsveiligheid serieus nemen en dat ze weten hoe te handelen als ze een situatie niet vertrouwen."
Willy van Vlimmeren is als operationeel veiligheidskundige vaak actief op bedrijfsterreinen om toezicht te houden op het veilig verloop van werkzaamheden. Daarnaast is hij een van de instructeurs van het SSC. Wat komt hij tegen in de trainingspraktijk als het gaat om kennis en veilig gedrag?
"Je ziet snel wat voor vlees je in de kuip hebt en of mensen serieus oog hebben voor veiligheid. In dat opzicht kunnen we hier ook het kaf van het koren scheiden. Gemiddeld 10% van de cursisten die het SSC doorlopen, slaagt de eerste keer niet. Dan krijgen ze één herkansing om aan te tonen dat ze het snappen en dat ze leren van fouten. Wie dan opnieuw onvoldoende scoort, hoort in onze beleving niet thuis op een chemiepark."
"Onlangs heb ik een groep van vijf contractors weggestuurd. Bij hen ontbrak het aan de meest elementaire veiligheidskennis en -attitude. Zulke mensen wil je niet zelfstandig aan het werk hebben op een chemische plant, want in zo’n specialistische hoogrisico-werkomgeving moet je donders goed weten wat je doet."
'Walking is working' voor letselpreventie
Nu het Safety & Skills Center zo'n anderhalf jaar actief is, merken Beijer en Van Kessel dat arbeidsveiligheid bij Chemelot een 'community-karakter' begint te krijgen. Beijer: "De bedrijven op het Chemelot-park delen ervaringen met elkaar en dat leidt ook tot specifieke verzoeken vanuit de verschillende fabrieken om nieuwe trainingsthema’s te ontwikkelen."
"Zo gaan we op korte termijn op verzoek van Sabic een parcours opzetten met de titel Walking is working. Dit parcours is geënt op verplaatsing over een terrein van een chemiefabriek, waar je overal leidinggoten, schachten, putten en grindbeddingen hebt. Met alle risico's daarbij van stoten, uitglijden en vallen als je niet alert bent op je omgeving. Al die situaties gaan we nabootsen om mensen bewust te maken van die gevaren en hoe ze de risico's kunnen minimaliseren door goed te kijken en je niet te laten afleiden."
Letselpreventie is het achterliggende doel van het Walking is working-parcours. Van Kessel: "De meeste mensen zullen er niet bij stilstaan dat ook een relatief simpel incident als een verzwikte enkel op een stoeprand geldt als 'letsel met verzuim'. Maar bij de meeste letsels in onze arbeidsomgeving gaat het om dit soort kleine incidenten, die met alertheid en een getraind omgevingsbewustzijn zijn te voorkomen. Daar gaat met name Sabic heel ver in en het is onderdeel van de veiligheidscultuur geworden."
"Ik merk ook dat mensen elkaar steeds meer aanspreken op gedrag; bijvoorbeeld op de regel om altijd de trapleuning vast te houden als je naar boven of naar beneden gaat of om je te houden aan het expliciete verbod om op het terrein een mobiele telefoon in de hand te houden, ook lopend. Het kan op de buitenwacht overdreven overkomen, maar veiligheid begint bij de basis. En dat is wat we met het SSC de werknemers en contractors op het Chemelot-park willen bijbrengen."
