Zoals bij alles moeten we ons echter afvragen of dat echt zo is – én of het de hele waarheid is. Bij de keuze van beheersmaatregelen kunnen we onszelf bijvoorbeeld de vraag stellen: kiezen we voor preventie of voor hantering van risico's?
Risico's vooraf verkleinen
Preventie beoogt risico's vooraf te verkleinen. Bijvoorbeeld door (indachtig de arbeidshygiënische strategie: de hiërarchie van risicobeheersing) de risicobron weg te nemen, te vervangen door een minder risicovolle risicobron, de risicobron af te schermen, enzovoort.
Dit alles natuurlijk afhankelijk van de vraag of het mogelijk is. Soms kun je de risicobron niet wegnemen. Bijvoorbeeld omdat het dak er nu eenmaal is en je op hoogte moet werken. Of omdat het asbest gewoonweg verwijderd moet worden. Ook substitutie en afscherming zijn niet altijd mogelijk.
Risico's dynamisch verkleinen
Er is echter meer dan preventie. Je kunt risico's namelijk ook verkleinen en beheersen door ze dynamisch te hanteren.
Vaak gebruiken we beide benaderingen tegelijkertijd. Denk aan veilig autorijden in het koudere seizoen. Winterbanden gebruiken is een preventieve activiteit. Onze snelheid en manier van rijden aanpassen aan de omstandigheden is een manier om risico's verder te verkleinen.
Preventief niet beter dan dynamisch
Preventie wordt gezien als proactief – je neemt maatregelen voordat er iets gebeurt. Risico's hanteren heeft daarentegen een reactief tintje. Je moet nu eenmaal wachten totdat er iets gebeurt voordat je ze kunt hanteren.
Proactief klinkt dus beter. Daarom zijn we misschien geneigd om het ook als 'beter' te beschouwen. Maar dat is niet per se het geval. Zoals altijd geldt: dat is afhankelijk van de situatie.
Proactiviteit is een mooi streven, maar niet altijd mogelijk. Probeer maar eens proactief sneeuw te ruimen. Je kunt je natuurlijk wel voorbereiden op bepaalde gebeurtenissen, bijvoorbeeld door een schep en strooizout klaar te zetten.
Op die manier is het ook mogelijk om reactieve bezigheden op een proactieve manier te benaderen – door te anticiperen en je voor te bereiden. Hoe dan ook, pas als het probleem zich manifesteert kun je er daadwerkelijk iets aan doen.
Veerkracht is ook preventie
De mate waarin je vervolgens last hebt van het probleem en de mate waarin je het vermogen hebt om je aan de situatie aan te passen en erop te reageren, zegt iets over je adaptieve vermogen. Dat noemen we ook wel veerkracht of resilience.
Het inzicht? Bouwen aan veerkracht is eigenlijk ook preventie. Je beheerst geen gevaren in het hier en nu, maar je investeert in toekomstige beheersing.
Deze blog is losjes ontleend aan hfdstk 3 van het boek Risicoflectie
