Thuiswerken is sinds de coronapandemie voor veel werknemers een blijvend onderdeel van de werkweek geworden. Nederland behoort tot de koplopers, maar er blijven enkele dilemma's bestaan. Dit blijkt uit onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI).
Eerder was betaalde arbeid voor lange tijd gebonden aan een vaste plaats en tijd. Met de opkomst van moderne communicatiemiddelen kwam hier verandering in. De coronapandemie zorgde voor een verschuiving: thuiswerken werd een noodzaak.
Nederland koploper in thuiswerken
Ook na de pandemie hield de thuiswerkcultuur stand. Nederland behoort tegenwoordig, samen met Scandinavië, tot de koplopers in hybride werken. Bijna 50% van de werknemers werkt vaak of soms thuis, blijkt uit peilingen van Eurostat.
In 2024 werkte een kwart van de Nederlandse werknemers meerdere dagen per week thuis en een op de tien werkte een dag per week thuis. 59% werkte volledig op locatie. In alle sectoren is het thuiswerken toegenomen. Bij de overheid, de dienstensector en de financiële sector nam het aantal werknemers dat minstens twee dagen per week thuis werkte het sterkst toe.
Thuiswerken als nieuw privilege
De pandemie vergrootte de verschillen in thuiswerken tussen opleidingsniveaus. Meer dan 40% van de academici werkt nu meerdere dagen per week thuis, tegenover 12% van de mbo-opgeleiden en 10% van de vmbo’ers. Voor de pandemie ging het om 5% van de academici die meerdere dagen per week thuis werkte en bij de overige opleidingsniveaus schommelde het rond 2%.
Thuiswerken heeft zich voor velen ontwikkeld tot een nieuw privilege op de moderne arbeidsmarkt. Uit cijfers van de Nationale Enquete Arbeidsomstandighenden (NEA) van TNO blijkt dat thuiswerkers het als een belangrijke arbeidsvoorwaarde beschouwen en er zelf heel tevreden over zijn. Veel thuiswerkers krijgen bovendien vergoedingen voor een thuiswerkdag (48%) of voor elektronische hulpmiddelen (78%).
Deze flexibele manier van werken heeft volgens NIDI de potentie om werktevredenheid te verhogen, werkbelasting te verlagen en kan oplossingen vormen voor de uitdagingen van de vergrijzende samenleving.
Werkgevers niet altijd fan van thuiswerken
Thuiswerken zette ook iets anders in gang: onder CEO's groeide een zeker onbehagen over thuiswerken. Bijvoorbeeld bij Elon Musk, die thuiswerken beschouwt als een moreel en productiviteitsvraagstuk. Kantoorpersoneel zou in zijn ogen geen thuiswerkprivilege mogen hebben als mensen in de bouw of voedselbezorgers ook niet op afstand kunnen werken.
Sommige werkgevers (in het Verenigd Koninkrijk en in de Verenigde Staten) eisten vlak na de pandemie dat iedereen alle dagen aanwezig moet zijn op kantoor, op straffe van sancties. Werkgevers in andere landen zien daarentegen de effectiviteit van thuiswerken en beschouwen het als de nieuwe norm. Ook in Nederland beginnen werkgevers echter wat terughoudender te worden.
Sociale cohesie is een dilemma
Thuiswerken brengt dilemma's met zich mee. Deze hebben vooral te maken met de manier waarop organisaties functioneren en de ongelijkheid die het nieuwe privilege van thuiswerken veroorzaakt onder werknemers. De belangrijkste redenen voor organisaties om thuiswerken te begrenzen? Dat zijn zorgen over het bewaren van de sociale cohesie en de mogelijke gevolgen voor de productiviteit binnen de arbeidsorganisatie.
De zorgen over de sociale cohesie hebben te maken met de vraag of thuiswerkers nog wel voldoende verbonden zijn met elkaar als zij elkaar minder treffen op werk. Daarnaast is het onduidelijk wat de langetermijngevolgen zijn wanneer een deel van de mensen thuiswerkt terwijl een ander deel altijd op de werkplek aanwezig moet zijn. Hierbij ontstaat ook de vraag wat het betekent voor de wervingskracht van sectoren en banen als thuiswerken daarin geen optie is.
Betalen voor thuiswerken?
Experimenteel Amerikaans onderzoek toont aan dat werknemers daar bereid zijn een deel van hun loon in te leveren voor thuiswerkopties. Verder laat een wereldwijde survey zien dat werknemers gemiddeld 5% van hun loon over hebben voor de optie om 2of 3 dagen thuis te werken. Het geschatte Nederlandse percentage bedroeg 3,4%.
Het NIDI stelt dat deze inzichten suggereren dat werknemers thuiswerken als een waardevolle arbeidsvoorwaarde zien. Een prijskaartje aan dit privilege hangen zou mogelijke onvrede over ongelijke behandeling van thuiswerken binnen organisaties weg kunnen nemen. Een andere optie is om de werktijd die wel op kantoor wordt gespendeerd extra te vergoeden.
Zoeken naar optimale balans
De cruciale vraag van dit moment is volgens het NIDI: waar eindigt de ontwikkeling in thuiswerken? En wat is de optimale balans tussen thuiswerken en werken op de formele werkplek? Het is momenteel aftasten en zoeken naar balans, dit geldt voor zowel de arbeidsorganisatie als de samenleving. Daarnaast onderstrepen de grote opleidingsverschillen de bestaande scheidslijnen naar opleiding in de samenleving.
Dit artikel verscheen in iets andere vorm op Facto
