De Bewust Veilig-dag is een initiatief van Bouwend Nederland, Techniek Nederland, OnderhoudNL en Aannemersfederatie Nederland. De eerste aanzet lag bij de Governance Code Veiligheid in de Bouw. Directe aanleiding was het sterk gestegen aantal ongevallen in de bouwsector in 2016. De eerste editie in 2017 was direct een succes en inmiddels doen er jaarlijks 1000+ organisaties mee aan het initiatief. De Bewust Veilig-dag is op de laatste woensdag van maart.
Bedrijven die meedoen aan de Bewust Veilig-dag, bepalen zelf hoe ze dat doen. Op de website bewustveilig.com vind je elk jaar weer interessante informatie, tips, promotiemateriaal, inspiratie, en de Bewust Veilig-krant, inmiddels beschikbaar in 7 talen. Nieuw in 2025: het kaartspel Veiligheid in Uitvoering. Hiermee kunnen collega's met kennisvragen, praktijksituaties en discussiekaarten ontdekken hoe ze tegen verschillende veiligheidsonderwerpen aankijken.
Samen sterk voor veilig werk
Het motto van de Bewust Veilig-dag op 26 maart 2025 is 'Samen sterk voor veilig werk'. Deze slogan benadrukt het belang van goede samenwerking. Een goede samenwerking op de werklocatie is essentieel om ieders veiligheid te waarborgen. Maar ook samenwerking met de gehele keten is belangrijk, om zoveel mogelijk bewustzijn rond veilig werken te creëren.
"Natuurlijk moet je elke dag aandacht besteden aan veiligheid, maar 1 dag per jaar doen we dit gezamenlijk met de sector. En dat geeft positieve energie," zegt Christel Peppelenbos, beleidsadviseur veiligheid bij Bouwend Nederland.
Maar wordt de bouw inderdaad veiliger?
Concurreren op veiligheid is onacceptabel, vinden de initiatiefnemers. Bouwers en installateurs, opdrachtgevers en ontwerpers moeten de handen ineenslaan voor veiliger werkomstandigheden. Ongeacht kosten, concurrentiepositie of de moeite die dit met zich meebrengt.
In 2017 beaamde Theo Scholte, destijds woordvoerder van Bouwend Nederland, dat de cijfers over toenemende ongevallen in de bouw de aanleiding vormden voor de landelijke veiligheidsdag.
"Bouwen wordt steeds ingewikkelder. De tijdsdruk stijgt, de locaties worden steeds kleiner. En het aantal disciplines neemt toe. Dat alles maakt de foutkans steeds groter. Dat betekent niet dat we het aantal ongevallen voor lief mogen nemen. Elk ongeval is er een te veel."
'Zero death' lijkt moeilijk haalbaar
In 2018 was een dergelijke dag nog steeds hard nodig, maar sindsdien is er veel verbeterd. Toch vielen er ook in 2024 bij ongevallen in de bouw nog meerdere doden. Terwijl de sector dus veel energie steekt in veiligheid. De sector streeft naar 0 dodelijke ongevallen per jaar. Dit staat ook in de Arbovisie 2040. Maar die 'zero death' lijkt toch niet geheel haalbaar.
René du Pon, veiligheidskundige bij kenniscentrum Volandis, vertelde aan Cobouw: "De jaren hiervoor zijn wij, zo lijkt het, langzaamaan wat teruggegaan in het aantal dodelijke ongevallen, met horten en stoten. Het ene jaar is het weer hoger, dan weer lager. Het lijkt alsof er een bepaalde ondergrens is bereikt. Het is bijna normaal geworden dat er altijd tussen de 10 en 20 ongevallen plaatsvinden. Tenzij er nu iets totaal verandert in de cultuur en plotseling iedereen aan veiligheid denkt."
Is 0 doden de juiste graadmeter?
Werner van Eck, veiligheidsdirecteur bij Heijmans en actief in verschillende werkgroepen van de GCVB, is betrokken bij de inventarisaties van dodelijke ongelukken. Elk ongeval is er een te veel, zegt hij. En ook Heijmans ontkwam er vorig jaar niet aan: een van de dodelijke ongevallen gebeurde bij een project van het bouwbedrijf.
Puur statistisch gezien is het aantal dodelijke ongevallen een ingewikkelde graadmeter om te bepalen of de bouw veiliger is geworden. Een duidelijke trend is lastig te zien. "Ik heb er wel vertrouwen in dat we niet teruggaan naar 20 dodelijke ongevallen per jaar," zegt Van Eck. "Maar ik heb geen garantie dat we morgen een ongeval voorkomen. Er zijn genoeg incidenten geweest waarbij de potentie tot een dodelijk ongeval enorm groot was."
Communicatie over veiligheid moet simpeler
Ook Mitran Boelee, adviseur bij kenniscentrum Aboma, wil niet te snel conclusies trekken. Want het aantal dodelijke ongevallen zegt niet alles over het aantal missers dat gemaakt is in al die miljoenen gewerkte uren in de bouw. Toch schrikt hij van de cijfers. "Ik heb wel een bepaalde zorg. Als je ziet hoeveel energie er in veiligheid wordt gestopt, is het dan wel op de juiste plekken?"
Du Pon hoopt dat vooral kleinere bedrijven beter worden meegenomen in veiligheid. Wat hem betreft moet de communicatie met bedrijven veel eenvoudiger worden. Simpele A4-tjes met tekeningen en foto's. "Geen grote verhalen, maar plaatjes over wat er kan gebeuren."
Veiligheid kan daarnaast als thema nog hoger op de agenda worden gezet, vindt hij. Elk overleg, elke werkafspraak zou moeten beginnen met veiligheid. "En daarna pas inhoudelijk praten over het werk. Zet eerst de veiligheid neer."
De bouw heeft goede stappen gezet
Je kunt niet ontkennen dat de bouw goede stappen heeft gezet in de afgelopen jaren. Zo merkt Van Eck dat er eerder 'nee' wordt gezegd tegen opdrachtgevers. Ook worden dilemma's eerder besproken. "Nog niet zo lang geleden hebben we nog nee gezegd tegen een groot project, omdat we het niet veilig konden doen. Dat hadden we een aantal jaar terug niet kunnen bedenken."
Hij is ervan overtuigd dat andere grote bouwers er ook zo in staan. De collectieve norm is aan het verschuiven. "Het gaat dan met name om de voorlopers, de grote bedrijven die al langer verenigd zijn. De uitdaging is om de keten mee te nemen."
Nu veiligheid in mbk nog verbeteren
Daar is Peppelenbos mee bezig. Een van de thema's die zij onderzoekt, is hoe de veiligheid bij mkb-bedrijven beter kan. Ze ziet duidelijk dat ook bij hen het belang ervan is doorgedrongen. Alleen hebben zij niet dezelfde middelen als grote bouwers.
"Kleinere bedrijven hebben geen HSE-afdeling of fulltime KAM-manager in dienst om het allemaal te regelen. Dus wij kijken naar hoe we ook het mkb kunnen helpen. Ze hebben vooral praktische tools nodig en niet meer regelgeving. Het moet juist makkelijker voor ze worden."
Peppelenbos vindt net als Van Eck dat de bouw stappen aan het maken is. Het belang van veiligheid wordt steeds breder gedeeld in de keten en er wordt al meer informatie uitgewisseld over ongevallen en geleerde lessen. Dat komt vooral doordat ook de bedrijfstop het onderwerp hoger op de agenda heeft staan, ziet Peppelenbos. "Er is echt een wil om samen stappen te maken."
Meer informatie: Nederlandse Arbeidsinspectie
