Grote, complexe reorganisaties. Ze zorgen voor veel stress bij personeel, en ook bij de ondernemingsraad. Want die moet vaak snel advies uitbrengen. Hoe zorg je ervoor dat je toch grip op de zaak houdt?
Vooral in de zorgsector heeft zelfsturing een grote vlucht genomen. Volgens recent onderzoek heeft inmiddels zeker de helft van de Nederlandse zorginstellingen de een of andere vorm van zelforganisatie of zelfsturing omarmd. Maar daar waar de hiërarchie verdwijnt liggen besluiteloosheid, onzekerheid en hogere werkdruk op de loer.
Een dringende behoefte aan teamleiders
Thuiszorgorganisatie Cordaan is per 1 januari 2019 na zes jaar gestopt met zelfsturing. Op verzoek van het personeel, zo vertelde directievoorzitter André Brand onlangs in dagblad Trouw. In gesprekssessies vorig jaar met bijna alle zorgmedewerkers werd duidelijk dat wijkverpleegkundigen nauwelijks meer aan hun eigenlijke werk toekwamen.
De teams ergerden zich bovendien aan het gebrek aan aandacht van de leiding voor hun wel en wee. Ze hadden een dringende behoefte aan teamleiders voor de planning, de roosters en de administratie.
Er blijft een zekere mate van zelforganisatie bestaan
Het gevoel ‘er alleen voor te staan’ bij de zorgmedewerkers was eerder ook voor de Rotterdamse thuiszorgorganisatie Laurens de reden om te stoppen met zelfsturing.
Bij Cordaan zijn de gewenste teamleiders inmiddels aangesteld. Ze hebben een zorgachtergrond en hun taakinvulling is volgens Brand niet te vergelijken met die van de ouderwetse manager. Er blijft een zekere mate van zelforganisatie bestaan.
De wijkverpleegkundigen en verzorgenden behouden hun autonomie, de teamleider ondersteunt en faciliteert en is verantwoordelijk voor het helpen ontwikkelen van de teamleden. De wijkverpleegkundigen krijgen zo meer tijd om vorm te geven aan gerichte zorg en preventie.
Geen zelfsturing zonder leiding
In sommige organisaties kunnen teams functioneren zonder leidinggevenden, zoals dat bij het 14.000 medewerkers tellende Buurtzorg het geval is. Maar in veel andere (zorg)organisaties lopen zelfsturende teams volgens Amir Sharafkhani van organisatieadviesbureau Twynstra Gudde geregeld tegen problemen aan. Vaak hebben die met besluitvorming te maken. Sharafkhani stelt dat zelfsturing niet kan werken zonder de een of andere vorm van leiding.
Teams in de zorg hebben meestal te maken met uiteenlopende vraagstukken, onder meer op het gebied van zorginhoud, teamontwikkeling en bedrijfsvoering. Door onduidelijke kaders binnen de organisatie kan een team bij die kwesties vastlopen door besluiteloosheid en vertraging, merkt Sharafkhani. Daarom pleit hij voor het instellen van ‘opschalingspunten’.
Het aanspreekpunt hakt knopen door
Dat zijn aanspreekpunten die meer bevoegdheden hebben dan het zelfsturende team. Op verzoek van het team kan het aanspreekpunt knopen doorhakken. Het aanspreekpunt – een teamleider of een gedragsdeskundige – moet wel goed benaderbaar zijn en hiërarchisch dicht bij het team staan.
Zo kunnen operationele of tactische problemen direct bij de teams worden opgelost. Dat is volgens Sharafkhani niet alleen fijn voor de teams maar ook voor het bestuur.
Ook samenstelling van het team speelt een grote rol
Niet alleen de aanwezigheid van een faciliterend, leidinggevend kader is van belang voor het succes van een zelfsturend team. Ook de missie, organisatiecultuur en kwaliteit van communicatie zijn bepalend. Ook de samenstelling van het team zelf kan een grote rol spelen.
Volgens Ingrid Meijer, voorzitter van het landelijk platform voor ondernemingsraden in de zorg en welzijn LOMOZ, wordt in veel gevallen onvoldoende gekeken of een team voor zelfsturing geschikt is. Bij
de samenstelling van een team kan de Belbin-methode de verhoudingen en groepsrollen goed inzichtelijk maken.
Lees ook:
Kom naar de Landelijke Or-dag op 18 juni!
De Landelijke Or-dag heeft dit jaar Impact & Invloed als thema. Verschillende sessierondes bieden je interessante workshops, zoals ‘Invloed op zelfsturing’ of ‘Or en de lean werkende organisatie’.
Nieuw: training APK van zelfsturing
Hoe neem je als or zelfsturing op een professionele en kritische manier onder de loep? In de training APK van zelfsturing leer je meer grip te krijgen op de ontwikkeling van zelfsturing.
