De Nederlandse Arbeidsinspectie controleert of werkgevers en werknemers zich houden aan de wet- en regelgeving rond personeel. De Arbeidsinspectie mag onaangekondigd controles uitvoeren. Betekent dit dat arbeidsinspecteurs elke dag zonder waarschuwing willekeurige bedrijven controleren?
Arbo sprak met arbeidsinspecteur Rianne de Groot. Zij vertelt over de nieuwe werkwijze ongevalsonderzoek, hoe deze werkwijze haar werk heeft veranderd, wanneer en waarom ze onaangekondigd bij bedrijven op de stoep staat én hoe haar werkweek er ongeveer uitziet.
Nieuwe werkwijze ongevalsonderzoek
De Arbeidsinspectie startte in oktober 2020 met een pilot voor een nieuwe aanpak van onderzoek bij meldingsplichtige arbeidsongevallen. De Groot startte tijdens deze periode met haar baan als arbeidsinspecteur en maakte de transitie (met een frisse blik) mee. "We probeerden verschillende interventiewijzen, waaruit bleek dat de werkwijze die we nu hanteren het beste werkt."
In januari 2023 werd deze nieuwe werkwijze bij ongevalsonderzoek beleidsmatig ingevoerd. Sindsdien moeten werkgevers bij veel ongevallen zelf onderzoek doen. De Arbeidsinspectie controleert of de onderzoeksrapportage en het verbeterplan van voldoende kwaliteit zijn. Betekent dit dat het werk van de arbeidsinspecteurs heel erg veranderd is?
De Groot: "Wij komen na een ongeval snel ter plaatse en spreken getuigen, het slachtoffer en andere werknemers. Verder vragen we documenten op en onderzoeken we de plaats van het ongeval. Dan vragen we de werkgever om zelf verder het onderzoek te doen en een verbeterplan aan te leveren. Dat is fundamenteel anders dan vroeger. Toen gingen we op zoek naar de directe oorzaak van het ongeval en eventuele Arboregels die werden overtreden. De werkgever wordt nu gevraagd ook te kijken naar de achterliggende oorzaken. En daar ook het verbeterplan op te baseren. Verder moeten wij ons onderzoek natuurlijk net zo goed doen om uiteindelijk te kunnen beoordelen wat de werkgever aanlevert."
"De eerste stappen zijn dus nog hetzelfde. Je schrijft alleen vaak geen rapport meer van je onderzoek. Dat is wel iets wat ik soms jammer vind. Maar ik vind het ook mooi om te zien dat werkgevers hierin vaak een stapje extra zetten. En dat toetsen, dat is dus nieuw. Met de oude werkwijze schreven we zelf de feiten op, nu moeten we checken of de werkgever dat correct heeft gedaan. Maar er zijn natuurlijk ook nog de uitzonderingsgronden – denk aan een dodelijk arbeidsongeval of een ongeval met een minderjarige – waarbij de Arbeidsinspectie het gehele ongevalsonderzoek zelf doet."
De werkweek van een arbeidsinspecteur
Wat doet een arbeidsinspecteur eigenlijk allemaal? "Mijn werkweken zijn verschillend. En per inspecteur verschilt dat ook, want het is maar net hoe je het zelf aanvliegt. Maar er zijn wel een aantal terugkerende elementen." De Groot vertelt over een recente werkweek.
Maandag: overleg
"Mijn maandag staat in eerste instantie in het teken van overleggen. Het is onze standaard overlegdag. Het is mijn enige kantoordag en eigenlijk het enige moment dat ik mijn collega's echt in teamverband zie. Ik ga geregeld met een collega op pad voor een inspectie, maar zo met het hele team overleggen is fijn."
"In een intercollegiale toetsing discussiëren we over lopende zaken en dingen waar we in het werk tegenaan lopen. We delen ervaringen die we hebben opgedaan en stellen vragen waar we alleen niet uitkomen. Zoals welk wetsartikel bij een overtreding hoort en inhoudelijke vragen over casussen. Ook worden we op de hoogte gebracht van ontwikkelingen binnen de organisatie."
Dinsdag: project
"Deze dinsdag bezocht ik een 'project'. Zulke projecten zijn groepen van bedrijven die de afdeling inspectieondersteuning uit de lijst van de Kamer van Koophandel haalt. We inspecteren dan steekproefsgewijs bij willekeurige bedrijven in een bepaalde categorie waar we risicogericht toezicht hebben. Zoals bij bedrijven met een bepaalde SBI-code of bij bedrijven met meer dan 50 werknemers. Dat gaat dan van bouwplaats tot advocatenkantoor."
"Er loopt momenteel een project in de schoonmaakbranche, waarbij we verkennend informatie ophalen. In dit geval om te kijken of schoonmakers een hoog risico hebben op blootstelling aan gevaarlijke stoffen. Een van de bedrijven van de projectenlijst heb ik bezocht. Daar heb ik een ronde gelopen en met schoonmakers gesproken."
Woensdag: piketdienst
"Tijdens een piketdienst ben je de hele werkdag oproepbaar. Als er ergens in jouw regio een ongeval is gebeurd of er zijn klachten en meldingen over de arbeidsomstandigheden bij een bedrijf, dan krijg je een telefoontje en heb je er een onderzoek bij. Zo'n oproepdienst heb je in ons team 1 tot 2 keer per week. De ene keer moet je direct naar de locatie toe, de andere keer kan dit ook een dag of wat later."
"Soms heb je een dag geen enkele oproep, soms juist verschrikkelijk veel. Die bedrijven kun je niet allemaal tegelijk bezoeken. Dan moet je keuzes maken of de hulp van een collega inroepen. Deze dag kreeg ik geen oproep, dus hielp ik een collega en bezocht een bedrijf waar hij de dag ervoor een oproep voor kreeg."
Donderdag: inspectie
"Een gedeelte van je werk komt uit de oproepdienst. Dat is reactief werk. Ongeveer 25% van je werktijd moet je echter actief besteden: zonder aanleiding bij bedrijven langsgaan. Om die klachten, meldingen en ongevallen uit de piketdienst te voorkomen. Dat komt deels uit de projecten, maar je kunt ook zelf ergens op af stappen. Zo zag ik laatst ergens, in een straat met allemaal agrarische bedrijven, ineens een afwijkend pand. Dan ben ik meteen benieuwd wat daar plaatsvindt."
"Daar was ik eigenlijk niet zo welkom, en dat begrijp ik ook. Ik denk dat mijn eerste reactie ook zo zou zijn. Ben je lekker met je werkdag bezig en dan belt er ineens iemand aan die zegt 'Ik wil nu even dit en dit doen'. Dan zou ik ook denken 'Dat staat niet op mijn planning en daar heb ik nu geen tijd voor.' Uiteindelijk was bij dat bedrijf het meeste gewoon in orde. Het zijn altijd goede gesprekken waar iedereen van leert."
"Deze donderdag was ik met een collega op pad en hebben we samen 4 bedrijven op hetzelfde bedrijventerrein bezocht. Die hadden we in de afgelopen maand op een lijstje gezet. Na een check dat we er de afgelopen 5 jaar niet langs zijn geweest, zijn we binnengestapt. Dan zeg je: 'We zijn benieuwd wat hier gebeurt. Leg het eens uit.' En dan ga je kijken: is het hier goed geregeld? We hebben het een en ander geconstateerd, zoals ongekeurde magazijnstellingen en verdiepingsvloeren zonder hekwerken. Een zinvol preventief bezoek dus."
Vrijdag: papierwerk
"Uiteraard komt er in ons werk ook veel administratieve afhandeling kijken. Deze dag heb ik 2 van de 4 inspecties van gisteren op papier gezet. Dan beschrijf je wat je hebt gezien, de eventuele overtredingen die je hebt geconstateerd en binnen welke termijn deze problemen opgelost moeten worden. Ik heb een brief en boeterapport opgesteld en verstuurd naar de werkgevers."
Leren in en van de praktijk
Iedereen die arbeidsinspecteur wordt, begint met een interne opleiding. Zo krijgt iedereen dezelfde inhoudelijke kennis en praktische ervaring. Want alle arbeidsinspecteurs hebben een andere achtergrond. De Groot kwam uit de studiebanken, maar er komen ook mensen uit de bouw of van de politie. Elke arbeidsinspecteur wordt theoretisch én in de praktijk opgeleid.
De Groot: "En tegenwoordig is het zelfs zo dat nieuwe arbeidsinspecteurs al vrij vroeg in hun eentje op pad gestuurd worden – voor zaken die niet zoveel gevolgen hebben. Waar geen handhaving uit voort kan komen bijvoorbeeld."
Leren door te doen dus. "Vooral een stukje plannen en gespreksvaardigheden zijn 2 hele belangrijke elementen in ons werk. Zolang je steeds onder iemands vleugels werkt, blijven die dingen heel makkelijk bij de ander liggen. Als je zelf op pad gaat, dan móet je het wel zelf doen."
Arbeidsinspectie volgt eigen advies op
En dat sluit ook perfect aan bij de gedachte achter de nieuwe werkwijze bij ongevalsonderzoek van de Arbeidsinspectie. Daar moeten werkgevers ook zelf aan de slag. Niet om de Arbeidsinspectie te ontlasten, maar om er zelf meer van te leren en zo in de toekomst ongevallen te voorkomen. De Groot ziet dat dit werkt.
"Wij komen in 100% van de gevallen terug bij de werkgever. Tijdens een vervolginspectie controleren we of zij de acties en maatregelen uit het verbeterplan hebben uitgevoerd. Werkgevers laten in 99% van de gevallen trots zien wat ze allemaal gedaan hebben. Welke extra zaken ze aangepakt hebben. Dat is natuurlijk een schitterend effect, want dan hebben we niet alleen die ongevallensituatie opgelost, maar heel vaak echt nog veel meer dan dat. Als mensen zelf hun onderzoek doen, dan leren ze er ook echt veel meer van."
