Artificial Intelligence zou de arboprofessional moeten kunnen ondersteunen bij het identificeren, analyseren en beperken van risico’s en hun impact. Althans, dat is wat chatbots zoals ChatGPT en Copilot zelf zeggen. Ondersteuning van AI bij het opstellen van een RIE (risico-inventarisatie en -evaluatie) zou dan ook moeten lukken. Wat mag je als arboprofessional verwachten van deze ondersteuning en waar moet je op letten? 

Volgens de Nederlandse Arbeidsinspectie (Monitor Arbo in Bedrijf) heeft inmiddels 64% van de bedrijven een RIE. De kwaliteit ervan varieert echter sterk. In de praktijk blijkt dat niet alle bedrijven weten hoe ze een RIE moeten opstellen. Of ze vinden dat dit te veel inspanning vraagt. Vanuit de overheid en diverse brancheorganisaties zijn er instrumenten beschikbaar om bedrijven hiermee te helpen. 

Aan de slag met de RIE? Zo helpt AI 

Naast deze instrumenten kan AI ook als een hulpmiddel worden ingezet. Bij het opstellen van een RIE, of om de kwaliteit ervan te verbeteren. Als je AI wilt inzetten bij het opstellen van een RIE vraagt dit, net als bij het gebruik van de andere RIE-instrumenten, om enige kennis en kunde in het gebruik ervan. 

Om te onderzoeken wat de praktische toepasbaarheid van AI is bij het opstellen van een RIE, hebben we een casus uitgewerkt. We stelden een RIE Industriële reiniging hoge druk op met behulp van chatbot Copilot. Dat bracht de nodige uitdagingen met zich mee. 

3 verschillende promptstrategieën 

Welke vraagstelling leg je de chatbot voor bij het opstellen van een RIE? Daarbij komt de term prompt engineering om de hoek kijken: het ontwerp en de formulering van de juiste instructies, oftewel prompts. Zodat je de juiste vragen stelt en de juiste opdrachten geeft, in de beste volgorde. Naast de supportomgeving van chatbots zijn er diverse frameworks die helpen bij het schrijven van effectieve prompts, zoals CONTEXT, CRISPE en PREPARE. 

Met 3 verschillende promptstrategieën vroegen wij Copilot een RIE te genereren. 

Promptstrategie 1: Copilot bepaalt 

Bij promptstrategie 1 formuleert Copilot zelf een geschikte prompt alvorens de RIE op te stellen. 

Onze startprompt: “Hallo chat, ik wil graag dat je de volgende taak uitvoert: stel een RIE met plan van aanpak op over industriële reiniging door middel van hogedrukreiniging. Lever de resultaten op in tabelvorm als format. Om jou die taak goed te laten uitvoeren heb ik een goed geformuleerde prompt nodig en ik wil dat jij die voor mij formuleert. Stel mij nu eerst alle vragen die je nodig hebt om dat goed te kunnen doen. Houd je niet in, stel gerust al je vragen. Nadat je mij die vragen hebt gesteld, zal ik daarop antwoord geven. Daarna zal ik je vragen de prompt te formuleren”. 

Copilot formuleert, na enkele aanvullende vragen en trial and error, een overzicht van 8 risico’s met een eenvoudig plan van aanpak. 

Promptstrategie 2: PREPARE framework 

Promptstrategie 2 hanteert prompting volgens het PREPARE framework. Bij deze methode zet Copilot aan de hand van de parameters Prompt, Role, Explicit, Parameters, Ask, Rate, Emotion diverse prompts op een rij. 

Onze startprompt: “Jij bent een veiligheidskundige die in de industrie werkt. Stel een RIE met plan van aanpak op. Doe dit voor industriële reiniging. Geef een duidelijk overzicht welke risico’s er zijn aan de hand van een concreet scenario. Probeer alle risico’s te benoemen en niet slechts enkele. Maak gebruik van de Kinney en Wiruth-methodiek om de risico’s te wegen. Voor het bepalen van maatregelen maak je gebruik van de arbeidshygiënische strategie. Geef een professionele toon en geef de output in een grote tabel. Gebruik de Arbowet, het handboek hogedrukreiniging van Stichting Industriële Reiniging, AI-61 Risico-inventarisatie en -evaluatie. Als het nodig is kan ik je voorzien van meer bronnen. Stel mij eerst enkele verhelderende vragen en beantwoord dan”. 

Deze aanpak leidt tot een eenvoudige RIE met 12 risico’s en bijpassende maatregelen. De gegenereerde RIE met plan van aanpak is ten opzichte van methode 1 uitgebreider. 

Promptstrategie 3: Arbo Informatieblad 61 

Promptstrategie 3 doorloopt het stappenplan opstellen RIE van het Arbo Informatieblad 61 (Risico-inventarisatie en -evaluatie). Deze aanpak resulteert in 22 risico’s met bijpassende maatregelen. De gegeneerde output is complexer van aard dan die via de andere methodes. 

Te algemeen, onvolledig, bronnen diffuus 

Kijkend naar de context is de gegeneerde output bij alle promptstrategieën vrij algemeen, kan het vollediger en zijn de gebruikte bronnen niet altijd te achterhalen. Of er zijn bronnen gebruikt afkomstig van een andere branche, zoals afvalverwerking. De risico-omschrijvingen zijn passend bij de context, maar de classificatie van de risico’s zijn een willekeurige schatting. Het is onduidelijk welke parameters er zijn geraadpleegd. Idem voor de basisrisicofactoren. Actuele inzichten van medewerkers, preventiemedewerkers, arbeidsgezondheidskundige onderzoeken, ongevallenregistraties, bedrijfsartsen en andere deskundigen zijn ook niet meegenomen. 

De hoeveelheid geïdentificeerde risico’s per promptstrategie in relatie tot de risico’s waaraan medewerkers worden blootgesteld (zie kader) varieert sterk: 

• Bij promptstrategie 1 ontbreken er 5 risico’s, er is 1 alternatief risico benoemd
• Bij promptstrategie 2 ontbreken er 4 risico’s, er zijn 2 alternatieve risico’s benoemd
• Bij promptstrategie 3 ontbreken er 3 risico’s, er zijn 9 alternatieve risico’s benoemd

Plan van aanpak deels los van context 

Voor alle 3 de promptstrategieën genereert Copilot een plan van aanpak. Er zijn maatregelen benoemd, passend bij het risico. Er hadden echter meer en concretere maatregelen genoemd kunnen worden zoals die in de literatuur terug te vinden zijn. Prioritering is aangeven, evenals een uitwerking met een deadline, budget en verantwoordelijken. Net als de kosten zijn dit suggesties, los van de context.  Of er rekening is gehouden met de arbeidshygiënische strategie is onduidelijk, de motivatie hierbij ontbreekt. 

Een RIE opstellen met Copilot, kan het? 

De vraag was of Copilot kan bijdragen aan het opstellen van een RIE Industriële reiniging door middel van hogedruk. Het antwoord moet luiden: gedeeltelijk. 

Copilot geeft suggesties over de te nemen stappen bij het opstellen van een RIE en kan inhoudelijke suggesties geven over de risico’s, de risicoclassificering en het plan van aanpak. De chatbot kan na doorvragen zelfs een basis-RIE met plan van aanpak generen in Excel. 

De kwaliteit en volledigheid zijn wel sterk afhankelijk van de promptstrategie. Voor deze specifieke context, namelijk industriële reiniging hogedruk, is het een utopie om te verwachten dat de RIE kwalitatief zo goed is dat die bijvoorbeeld een toetsing kan doorstaan. De context is iets te complex. 

Voordelen van gebruik AI bij een RIE 

Copilot kan ondersteunen bij het opstellen van een RIE. De inzet van Copilot biedt een aantal voordelen: 

• De chatbot benoemt de te nemen stappen en kan inhoudelijke suggesties geven over de risico’s, de risicoclassificatie en de maatregelen. 
• Copilot kan veiligheidsrisico’s identificeren aan de hand van foto’s. 
• Copilot kan een simpele RIE genereren die in Excel te openen is, bijvoorbeeld in een specifiek gewenst RIE-format. Wees wel kritisch op de inhoud. 

Nadelen van gebruik AI bij een RIE 

Het is fijn dat AI kan ondersteunen bij het opstellen van een RIE. Het gebruik van AI heeft echter ook enkele nadelen. 

• Copilot geeft een basis met suggesties, maar is niet volledig. Raadpleeg (ervarings)deskundigen. 
• De kwaliteit van de output kan variëren. De chatbot kan ook onwaarheden genereren. Daarom blijft een kritische blik nodig. 
• Het is niet altijd duidelijk welke bronnen er zijn geraadpleegd, wat de output lastig maakt om te controleren. 
• Een generieke context geeft, bij een goede prompt, een kwalitatief goede output. Complexere contexten verwerkt de chatbot minder goed. De output blijft dan vaak generiek. 
• Copilot heeft moeite met het toepassen van de risicoclassificatie Kinney & Wiruth, ook is de classificatie hypothetisch. 

Tips voor het opstellen van een RIE met AI 

Het is, net als bij andere tools, raadzaam om je te verdiepen in het gebruik van een chatbot bij het opstellen van een RIE. 

• Zie de chatbot als een ondersteuner, een sparringpartner voor aanvullende suggesties. 
• Bepaal de promptstrategie die je vindt passen bij het vraagstuk. Maak gebruik van volledige en zo specifiek mogelijke prompts, maar maak de context niet te moeilijk. Geef de chatbot een rol bij het formuleren van de prompt, schets de context en specifieer de opdracht. Benoem zo concreet mogelijk de verwachtingen. 
• Bepaal op voorhand het doel van je vraagstuk en welke versie (betaald of gratis) van de chatbot daar het beste bij aansluit. Kies bijvoorbeeld voor een voicebot als je audio voor trainingsdoeleinden wilt genereren. En voor een chatbot als je ondersteuning wilt bij het maken van een incidentenregistratieformulier of een auditplanning. 
• Wees je bewust van de beperkingen die horen bij chatbots en de bijbehorende versies. Zo zijn er chatbots die risico’s kunnen benoemen aan de hand van videomateriaal. Copilot heeft de functionaliteit waarbij videomateriaal als input te gebruiken op het moment van schrijven niet. 
• Schroom niet om op de ‘emoties' van de chatbot in te spelen. Geef aanmoedigingen als ‘probeer het nog eens, ik weet dat je het kunt’.  De output zal dan kwalitatief beter zijn. 
• Wees kritisch op de output en de geraadpleegde bronnen: controleer de kwaliteit. 
• Wees je bewust van de input die je aan de chatbot geeft. Chatbots hebben de mogelijkheid om bestanden als Word, PDF, foto en video toe te voegen aan de prompt. Voorzichtigheid is geboden bij het gebruik van vertrouwelijke informatie, zoals persoonsgegevens in het kader van de AVG of bedrijfsgevoelige informatie. 

Auteur: Ryanne Koper, docent opleiding Integrale Veiligheidskunde, expertise Quality, Health, Safety & Environment (QHSE), docent-onderzoeker Lectoraat Publiek Vertrouwen in Veiligheid, Hogeschool Inholland.