Niet de werkgever, maar de werknemer zelf bepaalt hoe laat hij of zij aan het werk gaat. Dat is de kern van zelfroosteren, een fenomeen dat in de zorg, de horeca, de dienstverlening en industrie steeds meer opgeld doet. In Scandinavië hebben werknemers de meeste zeggenschap over hun werktijden. Bij de meeste bedrijven gaat het om een combinatie van basisrooster en zelfrooster. Hoewel er voor zelfroosteren veel tussenvormen mogelijk zijn, leiden ze allemaal tot dezelfde effecten. Zelfroosteren, aldus Zweeds onderzoek, levert organisaties winst op, zoals drie tot vijf procent meer productiviteit, 10 tot 25 procent minder ziekteverzuim, meer tevredenheid onder het personeel, geen overuren, minder onregelmatigheid en minder behoefte aan tijdelijk ingehuurd personeel.
Esther Segers van Déhora Consultancy Groep, die is betrokken bij experimenten met zelfroosteren bij de KLM: ‘Organisaties willen hun mensen steeds flexibeler inzetten, omdat het werk bijvoorbeeld niet constant is, maar in pieken en dalen wordt aangeboden. Daarnaast is de standaardwerknemer aan het verdwijnen. Om vacatures opgevuld te krijgen proberen werkgever zich meer te plooien naar de wensen van potentiële medewerkers. Medewerkers bevinden zich in verschillende levensfases. Ze hebben meer diverse contractvormen en verschillende thuissituaties. Maar voor de meesten is een juiste balans tussen werk en privé het belangrijkst.’
Zelfroosteren kan niet in iedere organisatie. Werknemers moeten wel iets te kiezen hebben. ‘Het is meegenomen als de bestaande roosters al kenmerken hebben van flexibiliteit en onregelmatigheid,’ zegt Segers. ‘De planningspuzzel voor zelfroosteren moet niet te ingewikkeld zijn. Je moet het doen in groepen met onderling uitwisselbare medewerkers, dus niet veel verschillende kwalificaties in één team. Verder is er software op de markt, zoals het systeem Time Care, die dat allemaal kan uitrekenen.’
Segers ziet voor de or een rol weggelegd. ‘Werknemers hebben de neiging te mopperen op de leidinggevende als die met de urenplanning komt. Maar werknemers vinden het ook lastig zelf aan te geven op welke uren ze dan wél willen werken. De or kan als eerste de voet over de drempel zetten door met een initiatief te komen voor spelregels voor zeggenschap van werknemers over hun roosters.’
